Το πλαίσιο: Σήμερα, η επανανακάλυψη και ολοένα και πλατύτερη διάχυση των ηχογραφήσεων που έλαβαν χώρα στις αρχές του 20ου αιώνα στην Κωνσταντινούπολη, την Σμύρνη, την Αμερική και αλλού, καθώς και ο συνεχής εμπλουτισμός της διαθέσιμης γνώσης για την εποχή, οδηγεί ολοένα και περισσότερους να αναζητήσουν το μαντολίνο και τις μουσικές του.
Η αναζήτηση αυτή, ωστόσο, ενέχει δύο μεγάλες προκλήσεις:
– η αλυσίδα που θα συνέδεε την παράδοση του αστικού λαϊκού μαντολίνου των αρχών του 20ου αιώνα με το σήμερα έχει, για διάφορους λόγους, διαρραγεί προ πολλού, χωρίς να υπάρχει ομαλή μετάβαση της παράδοσης αυτής στις μεταπολεμικές γενιές.
– ο τρόπος με τον οποίο εμείς σήμερα έχουμε μάθει να ακούμε και να αντιλαμβανόμαστε την μουσική δεν βοηθά πάντα στο να κατανοήσουμε μουσικές που αποτυπώθηκαν πριν από εκατό και πλέον χρόνια, σε διαφορετικές κοινωνικοπολιτισμικές και ιστορικές συνθήκες.
– τα δύο παραπάνω στοιχεία είχαν ως αποτέλεσμα το μαντολίνο να αντιμετωπίζεται, συχνά, με τρόπο επιδερμικό.

Στο σημείο αυτό βρίσκεται η πρόκληση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε μέσα από το σεμινάριο “Τα οργανικά Χασάπικα στις αστικές λαϊκές μουσικές του μαντολίνου”. Πρόκειται για δεξιοτεχνικό χορευτικό οργανικό ρεπερτόριο με προέλευση από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, γνωστό κατά τόπους ως Χόρα, Σίρμπα, Bulgar, κ.ά. Το ρεπερτόριο αυτό διαχύθηκε μέσω Κωνσταντινούπολης και Σμύρνης σε όλον τον Ελληνικό κόσμο, μέσα από τα δίκτυα των επαγγελματιών μουσικών και την πρώιμη δισκογραφία του γραμμοφώνου.

Στόχος είναι η δημιουργική “επανεπίσκεψη” των παλαιών αυτών ηχογραφήσεων, συνδυάζοντας τα εργαλεία της μουσικής εκτέλεσης με αυτά της ιστορικής εθνομουσικολογικής έρευνας. Με τον τρόπο αυτό θα αναζητηθούν τα ιδιαίτερα ζητήματα τεχνικής παιξίματος και αισθητικής (τρέμολο, ποικιλτικές τεχνικές, ενορχηστρωτικές πρακτικές κ.ά.), αποφεύγοντας τον σκόπελο μιας στείρας, ομογενοποιημένης και εκτός πλαισίου, επανεκτέλεσης.

Το σεμινάριο θα αποτελείται από τέσσερις δίωρες συναντήσεις. Σε κάθε συνάντηση θα εξετάζεται επιλεγμένο δείγμα ρεπερτορίου μέσα από μια διαδικασία που, ανάλογα με την σύσταση και τις ανάγκες της ομάδας, θα συνδυάζει την εγγράμματη με την προφορική διαδικασία διδασκαλίας, αποσκοπώντας σε ένα πλαίσιο όπου η τυπική με την άτυπη μάθηση θα συνυπάρχουν δημιουργικά.

Στο θεωρητικό σκέλος θα συζητηθεί το πλαίσιο διάχυσης του δεξιοτεχνικού αυτού ρεπερτορίου μέσα από τα δίκτυα των -κυρίως Ρομά και Εβραίων- λαϊκών μουσικών, σε μια ιστορική συνθήκη η οποία χαρακτηρίστηκε από την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη διάχυση νέων μουσικών οργάνων ευρωπαϊκής προέλευσης (κλαρίνο, σαντούρι κ.λπ.), καθώς και των ανάλογων ρεπερτορίων.

Στο πρακτικό σκέλος θα εξεταστεί επιλογή κομματιών από την σχετική δισκογραφία (ενδεικεικά: Μπέικος, Orthophonic S-674-A, Kassapiko – Stefo Armonika, Homocord T. 4-28118, Καροτσέρης, Columbia Αγγλίας 11730 κ.ά.). Έμφαση θα δοθεί στις ιδιαίτερες τεχνικές που είχαν αναπτυχθεί στο μαντολίνο ως σολιστικό όργανο, μέσα από τις οποίες αποδιδόταν η χορευτική διάσταση των κομματιών αυτών.

Με το πέρας του οκτάωρου σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα παραλάβουν φάκελο με τις παρτιτούρες, καθώς και συνοδευτικό υλικό σχετικό με τα ηχογραφήματα.